دیمتری مندلیف

دیمتری. ایوانویچ. مندلیفزیر و رو کننده علم شیمی و فرزند یکی از مدیران مدرسه محلی در هفتم فوریه 1834 درشهر «توبوسک» واقع در روسیه متولد شد. وی در سال 1869 دکتر علوم و استاد شیمیدانشگاه شد و در همین سال ازدواج کرد، در این هنگام فقط شصت و سه عنصر از نظر شیمیدانها شناخته شده بود.

مندلیف در این فکر بود که خواص فیزیکی و شیمیایی عناصر، تابعیاز جرم اتمی آنهاست. بدون قانون تناوبی نه پیش بینی خواص عناصر شیمیایی ناشناختهمیسر بود و نه به فقدان یا غیبت برخی از عناصر می شد پی برد و کشف عناصر منوط بهمشاهده و بررسی بود، بنابراین تنها یاری بخت، مداومت و یا پیش داوری منجر به کشفعناصر جدید می شد. قانون تناوبی راه جدیدی در این زمینه گشود منظور مندلیف از اینجمله ها آن بود که در سیر تاریخی عناصر شیمیایی، زمان حدس زدن وجود عناصر و پیشگوییخواص مهم شان فرا رسیده است. جدول تناوبی پایه ای برای این کار شد حتی ساخت این جدولنشان می داد که در چه جاهایی مکان خالی باقی می ماند که باید بعداً اشغال شود. باآگاهی از خواص عناصر موجود در جوار این مکانهای خالی می شد خواص مهم عناصر ناشناسرا تخمین زد و چند مشخصه مقداری آنها (جرمهای اتمی، چگالی، نقطه ذوب و نقطه جوشش ومانند آنها را) به کمک نتیجه گیریهای منطقی و چند محاسبه ریاضی ساده، تعیین کرد.

این مطالب نیاز به تبحر کافی در شیمی داشت، مندلیف از این تبحر برخوردار بود که باترکیب آن با تلاش علمی و اعتقاد به قانون تناوبی توانست پیشگوهای درخشانی دربارهوجود و خواص چندین عنصر جدید را ارائه دهد. بنابراین مطابق با این فکر جدولی درستکرد و شصت و سه عنصر شناخته شده را به ترتیب جرم اتمیشان در جدول قرار داد، تعدادعناصر در سطرهای جدول یکی نبود مثلاً سطر پنجم 32 عنصر داشت در حالیکه سطر ششم فقطشامل 6 عنصر بود ولی عناصری که خواص آنها شبیه هم بود در این جدول نزدیک هم قرارداشتند و بدین علت مقداری از خانه های جدول خالی ماند. مندلیف در مورد خانه هایخالی اظهار داشت که خانه های خالی متعلق به عناصری است که تاکنون شناخته نشده، ویاین نتیجه را در سال 1869 به جامعه شیمی روسیه تقدیم کرد.

جدول مندلیف که پیش بینیوجود 92 عنصر را می نمود جز لوترمایز که یک سال بعد از مندلیف جدولی مشابه با جدولمندلیف انتشار داده بود طرفداری نداشت. پیش بینی های عجیب مندلیف زمان درازی به صورتمثالهای موجود در همه کتابهای شیمی در آمده بود و کمتر کتاب شیمی وجود دارد که درآن از اکاآلومینیوم و اکابور و اکاسیلیسیم یاد نشده باشد که بعدها پس از کشف بهنامهای گالیوم، سکاندیوم، ژرمانیوم نامیده شدند. در میان سه عنصری که مندلیف پیش بینیکرده بود اکاسیلیوم بعد از سایرین کشف شد (1887) و کشف آن بیش از کشف دو عنصر دیگرمرهون یاری بخت و تصادف مساعد بود. در واقع کشف گالیوم توسط بوابودران (1875) مستقیماً تحت توسط روشهای طیف سنجیش بود و جدا کردن سکاندیوم توسط نیلسون و کلو (1879) مربوط به بررسی دقیق خاکهای نادر بود که درآن زمان اوج گرفته بود.

اندک اندکهمه پیشگویی های مندلیف تحقق یافته اند. آخرین تأیید در مورد وزن مخصوص سکاندیومفلزی بود که در سال 1937 فیشر شیمیدان آلمانی موفق به تهیه سکاندیوم با درجه خلوص 98 درصد شد. وزن مخصوص آن سه گرم بر سانتی متر مکعب بود و این دقیقاً همان رقمی است کهمندلیف پیش بینی کرده بود. در پاییز سال 1879 انگلس کتاب جامعی به دست آورد کهنویسندگانش روسکو و شورلمر بودند، در آن کتاب برای نخستین بار به پیشگوییاکاآلومینیوم توسط مندلیف و کشفش تحت نام گالیوم اشاره شده بود. در مقاله ای کهبعدها انگلس در کتابی هم نقل کرده است، اشاره به مطلب آن کتاب شیمی شده است و نتیجهگرفته است که : مندلیف با به کار بردن ناخودآگاه قانون تبدیل کمیت به کیفیت هگل،واقعیت علمی ای را تحقق بخشید که از نظر تهور فقط قابل قیاس با کار لوریه در محاسبهمدار سیاره ناشناخته نپتون بوده است. علاوه بر این با اکتشاف آرگون در سال 1894 و هلیوم و اینکه «رامزی» نظریه جدول مندلیف وجود نئون و کریپتون و گزنون را پیشبینی نمود جدول مندلیف شهرت عجیب و فوق العاده ای کسب نمود. در این سالها بود کهتمامی آکادمی های کشورهای جهان (غیر از مملکت خودش) او را به عضویت دعوت نمودند،زیرا مندلیف مردی آزادیخواه و طرفدار جدی حقوق زن بود و به این علت مورد لطف قرارنگرفت.

سرانجام مندلیف در دوم فوریه 1907 در هفتاد و سه سالگی درگذشت. به طوری که می دانیم ازهنگامی که جدول مندلیف بوجود آمد خانه های خالی آن یکی پس از دیگری با کشف عناصر پرمی شد و آخرین خانه خالی جدول در سال 1938 با کشف (آکتینوم) در پاریس پر شد.

/ 0 نظر / 9 بازدید